Odliczenie straty podatkowej u podatników PIT – zasady i limity

Instytucja rozliczenia straty podatkowej stanowi kluczowy mechanizm zapewniający neutralność podatku dochodowego w ujęciu wieloletnim. Ustawodawca dopuszcza możliwość kompensowania ujemnego wyniku z dochodami osiąganymi w kolejnych latach podatkowych, przy czym mechanizm ten podlega ograniczeniom ilościowym i przedmiotowym.

Czym jest strata podatkowa?

Zgodnie z konstrukcją ustawy o PIT, dochód ze źródła przychodów stanowi nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty przekraczają przychody – powstaje strata ze źródła przychodów.

Kluczowe znaczenie ma to, że:

• strata ustalana jest odrębnie dla każdego źródła przychodów,
• może być rozliczana wyłącznie w ramach tego samego źródła,
• nie podlega kompensacie „międzyźródłowej”.

Oznacza to przykładowo, że strata z działalności gospodarczej nie może zostać odliczona od dochodu ze stosunku pracy ani od dochodu z odpłatnego zbycia nieruchomości poza działalnością.

Dwa modele rozliczania straty

Ustawodawca przewidział dwa alternatywne sposoby rozliczenia straty podatkowej.

Model 1 – klasyczny (50 proc. rocznie)

Podatnik może obniżyć dochód z tego samego źródła w najbliższych pięciu kolejno następujących po sobie latach podatkowych, przy czym:

• w żadnym roku nie można odliczyć więcej niż 50 proc. wysokości straty.

Uwaga: Rozliczenie musi nastąpić w okresie pięciu lat – po jego upływie niewykorzystana część straty wygasa.

Model 2 – jednorazowe odliczenie do 5 000 000 zł

Alternatywnie podatnik może:

• jednorazowo odliczyć w jednym z pięciu kolejnych lat kwotę nieprzekraczającą 5 000 000 zł,
• pozostałą część rozliczyć w pozostałych latach pięcioletniego okresu, z tym, że kwota obniżenia w którymkolwiek z tych lat nie może przekroczyć 50 proc. wysokości tej straty.

Wskazówka: Rozwiązanie to ma szczególne znaczenie przy wysokich stratach, np. w początkowej fazie działalności.

Ograniczenia w rozliczaniu strat

Nie każda strata może zostać odliczona w trybie ogólnym. Ustawodawca wyłączył m.in.:

• straty z odpłatnego zbycia rzeczy i praw majątkowych (np. prywatnej nieruchomości),
• straty z odpłatnego zbycia walut wirtualnych,
• straty z niezrealizowanych zysków (tzw. exit tax),
• straty ze źródeł, z których dochody są wolne od podatku. 

Przepisy dopuszczają możliwość rozliczania strat z tzw. kapitałów pieniężnych, w tym z odpłatnego zbycia udziałów, akcji, papierów wartościowych czy instrumentów pochodnych – nadal jednak wyłącznie w ramach tego samego źródła.

Przykład: Podatnik prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą opodatkowaną skalą podatkową, w 2025 r. poniósł stratę w wysokości 600 000 zł. Jeśli w 2026 r. osiągnie dochód z działalności w wysokości 800 000 zł, to przy zastosowaniu modelu jednorazowego będzie mógł w 2026 r.:

• odliczyć jednorazowo całą stratę 600 000 zł (ponieważ nie przekracza 5 000 000 zł),
• podstawa opodatkowania wyniesie 200 000 zł (800 000 zł – 600 000 zł).

Strata zostanie w pełni rozliczona w pierwszym roku z dochodem.

Wskazówka: Gdyby podatnik wybrał model klasyczny, będzie mógł w 2026 r. odliczyć maksymalnie 300 000 zł (50 proc. straty), a pozostałą część w kolejnych latach pięcioletniego okresu.

Przykład: Podatnik w 2024 r. sprzedał akcje notowane na rynku regulowanym, ponosząc stratę w wysokości 100 000 zł.

W 2025 r. uzyskał dochód z odpłatnego zbycia innych papierów wartościowych w wysokości 200 000 zł.

Strata z 2024 r.:

• może zostać rozliczona wyłącznie w ramach źródła „kapitały pieniężne”,
• nie może zostać odliczona od dochodu z działalności gospodarczej ani ze stosunku pracy.

W 2025 r. podatnik może odliczyć maksymalnie 50 000 zł (50 proc. straty), jeśli stosuje model klasyczny. Pozostałe 50 000 zł może rozliczyć w kolejnych latach pięcioletniego okresu.

Wskazówka: Jeżeli wybrałby model jednorazowy, mógłby odliczyć całość w jednym roku – w przykładzie warunek nieprzekroczenia ustawowego limitu oraz wystarczający dochód jest spełniony.

Strata a zmiana formy opodatkowania

Istotnym zagadnieniem praktycznym jest sytuacja, w której podatnik w okresie pięcioletnim przechodzi na ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. W takim przypadku mechanizm rozliczenia ulega modyfikacji – zamiast obniżania dochodu, obniża się przychód.

Podstawa prawna:

• art. 9 ust. 3-6, art. 9 ust. 3a, art. 10 ust. 1 pkt 7 i pkt 8, art. 30da ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 163)
• art. 11 ust. 1 ustawy z 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 843)