KRUS a działalność gospodarcza.

Warunkowe pozostanie w KRUS mimo prowadzenia działalności gospodarczej

Art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników określa warunki, na jakich rolnik lub domownik może nadal podlegać ubezpieczeniu w KRUS mimo rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej albo współpracy przy jej prowadzeniu.

Mechanizm ma charakter warunkowy i formalistyczny – pozostanie w KRUS jest możliwe wyłącznie po spełnieniu przesłanek materialnych (limit podatku) oraz formalnych (terminowe złożenie dokumentu).

Rolnik, który przez co najmniej 3 lata nieprzerwanie podlegał ubezpieczeniu w KRUS, rozpocznie prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej lub rozpocznie współpracę przy prowadzeniu tej działalności, podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy prowadzeniu tej działalności, jeżeli spełnia jednocześnie następujące warunki:

• złoży w kasie oświadczenie o kontynuowaniu tego ubezpieczenia w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracy przy tej działalności,
• jednocześnie nadal prowadzi działalność rolniczą lub stale pracuje w gospodarstwie rolnym, obejmującym obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub w dziale specjalnym,
• nie jest pracownikiem i nie pozostaje w stosunku służbowym,
• nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych,
• kwota należnego podatku dochodowego za poprzedni rok podatkowy od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej nie przekracza kwoty granicznej.

Obowiązki rolnika-przedsiębiorcy do zrealizowania w 2026 r.

Rolnik, który w 2025 r. prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą i chce zachować ubezpieczenie w KRUS, powinien w 2026 r.:

1. ustalić kwotę należnego podatku dochodowego od tej działalności za 2025 r.,
2. uzyskać zaświadczenie naczelnika urzędu skarbowego albo sporządzić oświadczenie,
3. złożyć ten dokument w KRUS.

Kwota należnego podatku za poprzedni rok nie może przekroczyć rocznej kwoty granicznej.

Termin złożenia zaświadczenia/oświadczenia

Zaświadczenie albo oświadczenie dotyczące podatku należnego za poprzedni rok podatkowy rolnik składa w KRUS do 31 maja danego roku, a jeżeli dzień ten przypada w dzień wolny od pracy – w pierwszym dniu roboczym po tej dacie. W odniesieniu do podatku za 2025 r. termin ten upływa 1 czerwca 2026 r.

Wskazówka: W przypadku niezłożenia zaświadczenia lub oświadczenia termin może zostać przywrócony na wniosek zainteresowanego rolnika, jeżeli rolnik udowodni, że niezachowanie terminu nastąpiło wskutek zdarzeń losowych.

Roczna kwota graniczna podatku – warunek dalszego podlegania KRUS

Dla rozliczenia za 2025 r. (przy oświadczeniu lub zaświadczeniu składanym w 2026 r.) roczna kwota graniczna podatku wynosi 4576 zł. 

Jeżeli podatek należny:

• nie przekroczy tej kwoty, rolnik może nadal podlegać ubezpieczeniu w KRUS,
• przekroczy tę kwotę, rolnik traci prawo do dalszego podlegania ubezpieczeniu w KRUS.

Uwaga: Decydujące znaczenie ma nie wysokość przychodu ani dochodu, lecz kwota należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za poprzedni rok podatkowy.

Wskazówka: Co istotne, przepis przewiduje również automatyczne skutki naruszenia warunków – w szczególności w razie przekroczenia limitu podatku lub niedochowania terminów.

Niezłożenie zaświadczenia albo oświadczenia lub niezachowanie terminu do złożenia tego zaświadczenia albo oświadczenia powoduje ustanie ubezpieczenia z dniem, w którym upływał termin na złożenie tego dokumentu, chyba, że rolnik zaprzestał prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w sposób trwały lub okresowy przed upływem terminu na złożenie.

Przykład: Podatek za 2025 r. wyniósł 2000 zł (poniżej limitu), ale rolnik-przedsiębiorca nie złoży zaświadczenia/oświadczenia w terminie – skutkuje to ustaniem ubezpieczenia rolnika w KRUS i co do zasady objęciem obowiązkowymi ubezpieczeniami w ZUS z tytułu działalności gospodarczej.

Wniosek:

• złożenie dokumentu po 1 czerwca 2026 r., a więc np. 2 czerwca 2026 r.oznacza już uchybienie terminowi,
• skutkiem jest automatyczne (z mocy prawa) wyłączenie z KRUS.

Podstawa prawna:

• art. 57 par. 4 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691)
• art. 5a ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1770)
• obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 kwietnia 2025 r. w sprawie rocznej kwoty granicznej (M. P. z 2025 r., poz. 351)